ابراهيم اصلاح عربانى
453
كتاب گيلان ( فارسى )
براى خود به وجود مىآورند . تقريبا تمامى سواحل شهرستانهاى تالش و آستارا فاقد تأسيسات لازم بوده و به نوعى هنوز از نظر ظرفيت بهرهبردارى از توان سواحل خود بكر ماندهاند . برعكس از بندر انزلى به طرف سواحل كياشهر و زيباكنار تا سواحل رودسر يعنى در جهت شرق گيلان سواحل بيشتر مورد استفاده عمومى قرار مىگيرند و به همين نسبت تأسيسات و خدمات جهانگردى در اين محور نسبتا فراوان است . يكى از مسائل مبتلا به سواحل دريا در گيلان روند اختصاصى شدن اراضى ساحلى است . اين امر در مازندران بيشتر از گيلان عموميت دارد . اما در سواحل گيلان نيز نمونههائى از دخل و تصرفهاى خصوصى در امتداد ساحل ديده مىشود . در كنار اين مسئله از دو راه مشكلات ديگرى كه استفاده از سواحل دريا در گيلان وجود دارد بايد ياد كرد : نخست استقرار نيروى دريائى در قسمت وسيعى از اراضى ساحلى واقع در حسنرود ( بين رشت و انزلى ) و ديگر كشيده شدن لولهء گاز در امتداد ساحل . در مورد اول ترديدى نيست كه محل استقرار نيروى دريائى در ساحل درياست . اما استقرار نيروى دريائى در ساحل دريا بايد متناسب با فعاليتهاى آن نيز باشد . آن قسمت از فعاليتهاى پادگان نيروى دريائى كه در اراضى حسنرود استقرار دارد ، جز سربازخانه و پادگان چيزى نيست . براى چنين منظورى ضرورتا تخصيص نوار ساحلى لازم به نظر نمىرسد . اراضى باير مجاور در عمق خشكى نيز مىتواند چنين منظورى را برآورده سازند . اين سواحل كه فضاى فراغتى و استراحتى انبوه مردم نيازمند به آن را تشكيل مىدهند ، متأسفانه در كشور ما زياد طولانى نيستند . بنابراين در استفاده از آنها بايد به اولويتهاى ديگر نيز توجه داشت . از همينرو چنانچه ضرورتى نظير استقرار نيروهاى ارتشى در جهت همجوارى با ساحل وجود نداشته باشد شايسته است كه آن ساحل به امر ضرورىترى تخصيص يابد . مورد دوم عبور لولهء گاز سراسرى از نقاط ساحلى است كه گاز ايران از طريق آن به شوروى صادر مىشود . ترديدى نيست كه طراحان مسير عبور لولهء گاز از ديد آيندهنگرى براى منطقهء ساحلى درياى خزر بىنصيب بودهاند . چه اگر چنين وسعتى در افق ديد آنان وجود مىداشت ، به اين نكته مهم نيز توجه مىكردند كه مسير لولهء گاز يا نبايد در امتداد ساحل انتخاب مىشد و يا اينكه اگر ناگزير از آن بودند بايد اقدامات و پيشبينيهاى ايمنى لازم براى مصون ماندن از خطرات احتمالى آن به عمل مىآمد . متأسفانه از حدود شفارود تا آستارا اين لولهء گاز در فاصلهء اندكى از دريا كشيده شده و در بسيارى موارد تنها به پوشش ناچيزى با ماسه و خاك براى حفاظت آن بسنده شده است . عبور سطحى و يا كمعمق لولهء گاز نه فقط دسترسى به سواحل درياى خزر را در شهرستانهاى تالش و آستارا مشكل ساخته ، بلكه عملا براى ساحلنشينان نيز دشواريهاى زيادى ايجاد كرده است . به هميندليل طى سالهاى گذشته هرگونه حركتى براى فعال كردن سواحل دريا در اين ناحيه با محدوديتهاى مربوط به لولهء گاز و شركت ملى گاز خنثى شده و عملا متوقف مانده است . بر خلاف سواحل شهرستانهاى آستارا و تالش ، سواحل دريا در شهرستانهاى انزلى ، رشت ، آستانه ، لاهيجان ، لنگرود و رودسر بيشتر مورد استفاده مسافران قرار مىگيرند . اين امر را مىتوان ناشى از دو علت اساسى دانست : نخست اينكه سواحل شهرستانهاى واقع در شرق انزلى و هممرز با مازندران به مركز استان يعنى كانون جذب و ورودى اصلى جريانهاى گيلانگردى نزديكترند . در حالىكه شهرستانهاى تالش و آستارا كه در شمال استان قرار گرفتهاند در فاصلهء دورترى از مركز استان واقع شدهاند . « 2 » ديگر اين كه سواحل شهرستانهاى تالش و آستارا در مسير مستقيم راه سراسرى نيستند و جاده اصلى از فاصلهء 3 تا 7 كيلومترى ساحل مىگذرد كه به استثناى سواحل شفارود و دو راه فرعى روستائى كه به تازگى آسفالت شدهاند و شهر تالش را در امتداد دو طرف رودخانه كرگانرود به ساحل وصل مىكنند ، بقيهء راههاى فرعى ميان ساحل و جادهء اصلى خاكى قرار دارند و اغلب مسافران از وجود آنها بىاطلاع هستند . در حالىكه سواحل شهرستانهاى گيلان مركزى و گيلان شرقى با راههاى نسبتا خوب به راه اصلى يا جاده كنار ارتباط داشته و كاملا در دسترس قرار دارند . به طور كلى سواحل دريائى گيلان را از نظر استفادههاى جهانگردى و فراغتى مىتوان به دو بخش فعال و كمفعال تقسيم كرد . آن بخش از سواحلى را كه در قسمتهاى شرقى و مركزى گيلان قرار دارند ، به دليل دسترسى بهتر و نزديكى به كانونهاى جذب و ورودى اصلى جريانهاى جهانگردى از تهران و مازندران مىتوان به عنوان نواحى ساحلى فعال و پرتحرك از نظر فعاليتهاى گيلانگردى دانست . بخش ديگر كه سواحل شهرستانهاى تالش و قسمت عمدهء سواحل شهرستان آستارا را به استثناى محدودهء شهرى آستارا شامل مىشود ، بايد سواحل كمفعال ناميد كه با توجه به دلايلى كه ذكر آن رفت ، هنوز فاقد هرگونه تأسيسات اقامتى و پذيرائى بوده و به صورت سواحل بكر و طبيعى باقى ماندهاند . اما اين بدان معنا نيست كه قابليت استفاده از اين سواحل براى مقاصد گيلانگردى مورد ترديد باشد . سواحل مزبور از نظر زيبائى مناظر طبيعى ، برخوردارى از سواحل ماسهاى ، همجوارى جنگل و چمنزارها با دريا ، همچنين پاكى و شفافيت آب به دليل فقدان تأسيسات شهرى و صنعتى در ساحل و عدم آلودگى موقعيت و وضعيتى بهتر از سواحل ديگر دارند . سواحل دريا در استان گيلان از مهمترين جاذبههاى جهانگردى و گيلانگردى منطقه به شمار مىروند . اين سواحل كه خوشبختانه تا حدود زيادى از دخل و تصرف افراد به دور ماندهاند ، از نظر استفادههاى عمومى و جمعى داراى جاذبههاى قابل توجه و ظرفيت زياد هستند . اما ذكر اين نكته نيز ضرورى است كه سواحل دريا در گيلان به تناسب ظرفيت و جاذبهاى كه براى ايرانگردى و گذران اوقات فراغت سالم دارند ، از امكانات و تأسيسات عمومى كافى برخوردار نيستند . از اينرو در طول ماههاى تابستان ، بسيارى از مسافران ناگزير از اقامت در فضاى آزاد هستند . اين اجبار موجب مىشود كه آنها از خلوت و آرامشى كه هنوز بر فضاى ساحلى حكمفرماست بهرهمند شوند اما از رفاه و آسايش كافى محروم باشند . با فراهم ساختن امكانات لازم و تأمين نيازهاى اوليه مسافران مىتوان به توسعه و گسترش صنعت توريسم در سواحل دريا كمك كرد .
--> ( 2 ) . مركز شهرستان تالش يعنى شهر تالش در فاصلهء 100 كيلومترى و شهر آستارا در 170 كيلومترى شمال رشت واقع شده است .